اشکذر

اشکذر، شهری در میانه‌ بیابان مرکزی ایران و در ۲۰ کیلومتری شمال شرق یزد، نمونه‌ای درخشان از معماری کویری و هوش مردمانی است که در سخت‌ترین شرایط طبیعی، تمدنی پایدار بنا نهاده‌اند. بافت تاریخی این شهر، گنجینه‌ای از ارزش‌های معماری، فرهنگی و تاریخی است که ریشه در اعماق تاریخ ایران دارد.قدمت اشکذر را برخی به دوران اشکانیان نسبت می‌دهند و نام آن را برگرفته از “اشک” می‌دانند

بافت تاریخی اشکذر نمونه‌ای کم‌نظیر از تطابق کامل با محیط کویری است. این بافت به صورت ارگانیک و در طول قرن‌ها شکل گرفته و دارای ویژگی‌های منحصر به فردی است

خانه‌های اشکذر حول حیاط‌های مرکزی ساخته شده‌اند که نقش ریه‌های تنفسی بنا را ایفا می‌کنند. این حیاط‌ها معمولاً دارای حوضی در مرکز و باغچه‌هایی در اطراف هستند که به تعدیل دمای داخلی خانه کمک می‌کنند.

استفاده از گنبد و قوس در پوشش فضاها از شاخصه‌های اصلی معماری اشکذر است. این فرم‌های معماری نه تنها به استحکام بنا می‌افزایند، بلکه با ایجاد جریان هوا در داخل بنا، به خنک‌سازی طبیعی فضاها کمک می‌کنند.

بادگیرها از نمادین‌ترین عناصر معماری اشکذر محسوب می‌شوند. این بادگیرها با اشکال و ابعاد مختلف، متناسب با جهت وزش بادهای محلی طراحی و اجرا شده‌اند. برخی از بادگیرهای اشکذر از چنان ظرافتی در طراحی برخوردارند که به عنوان شاهکارهای مهندسی طبیعی شناخته می‌شوند.

مسجد جامع اشکذر که قدمت آن به دوره ایلخانی می‌رسد، از باارزش‌ترین بناهای مذهبی منطقه یزد محسوب می‌شود. قلعه اشکذر که در مرکز بافت قدیم قرار دارد، نمونه‌ای برجسته از معماری دفاعی در مناطق کویری است. قلعه با دیوارهای بلند و برج‌های دیده‌بانی، در گذشته نقش پناهگاه امنی را برای ساکنان در برابر حملات ایفا می‌کرده است. آبانبارهای تاریخی که هر کدام از نظر معماری و تزئینات حائز اهمیت هستند. آبانبار بزرگ اشکذر با بادگیر مرتفع و پلکان سنگی گسترده، از نمونه‌های شاخص این بناهاست.

حسینیه تاریخی اشکذر با معماری کم‌نظیر و تزئینات زیبای آجری، از مراکز مهم مذهبی و اجتماعی شهر محسوب می‌شود.

قنات کهن اشکذر با قدمتی چندصدساله، هنوز هم بخشی از نیاز آبی منطقه را تأمین می‌کند. در امتداد مسیر قنات، پایاب‌های متعددی با معماری هوشمندانه‌ای طراحی شده که هم دسترسی آسان به آب را فراهم می‌کرده و هم از آلودگی آب جلوگیری می‌نموده است.

بافت تاریخی اشکذر به عنوان یکی از ارزشمندترین میراث معماری کویری ایران، نه تنها از نظر کالبد فیزیکی، بلکه به عنوان نمادی از فرهنگ و تمدن غنی ایران زمین حائز اهمیت است. این بافت نشان‌دهنده نبوغ معماران ایرانی در ایجاد محیطی پایدار و انسانی در دل بیابان است و حفظ آن به معنای پاسداشت دانش بومی و سنت‌های اصیل معماری ایرانی است.