بم

شهر بم، واقع در استان کرمان ، به‌عنوان یکی از شاخص‌ترین و گسترده‌ترین بافت‌های تاریخی خشتی جهان شناخته می‌شود. هسته اصلی این شهر تاریخی، ارگ بم است که با وسعتی حدود ۱۸۰ هزار متر مربع، بزرگترین بنای خشتی جهان محسوب می‌گردد. کل بافت تاریخی بم، شامل ارگ و شهر قدیم، الگویی بی‌نظیر از شهرسازی اقلیم گرم و خشک ایران را به نمایش می‌گذارد که حیات خود را مدیون قنات و نخلستان‌های سرسبز اطراف بوده است. این مجموعه، نمادی از نبوغ و مقاومت تمدن ایرانی در سخت‌ترین شرایط محیطی (کویر) محسوب می‌شود. بم به‌عنوان یک سند زنده، روش‌های سنتی مدیریت آب، کشاورزی در محیط خشک و ساخت‌وساز پایدار را به جهانیان معرفی می‌کند. همچنین، این شهر یکی از مقاصد مهم گردشگری فرهنگی-تاریخی ایران است که توجه جهان را به خود جلب کرده است. نام شهر بم با عنوان “بم و منظر فرهنگی آن” در میراث جهانی یونسکو دیده می‌شود و اولین شهر ثبت شده‌ ایران در فهرست جهانی “منظر فرهنگی” یونسکو می‌باشد. همچنین ارگ قدیم بم و دو قنات اکبرآباد و قاسم‌آباد در بخش بروات از توابع شهرستان بم نیز توسط یونسکو به ثبت رسیده‌اند. این مجموعه پس از زلزله ویرانگر سال ۱۳۸۳، با اقدامات بین‌المللی مرمتی، بار دیگر احیا شده است.
یکی از ویژگی‌های مهم بافت تاریخی بم وجود نظام کهن قنات‌ها و باغ‌های نخل است. قنات‌های متعدد، از جمله قنات پهناور و تاریخی «قنات گوهرریز»، نقشی اساسی در شکل‌گیری باغ‌ها و مزارع پیرامون شهر داشته‌اند. باغ‌های نخل با دیوارهای خشتی بلند از بخش‌های شاخص این بافت محسوب می‌شوند و از گذشته تا امروز بخشی از هویت شهر بم را تشکیل می‌دهند.
در کنار ارگ، بناهای متعددی در بافت تاریخی و محدوده شهری بم قرار دارند که در فهرست آثار ملی ثبت شده‌اند. این آثار نمایانگر زندگی مذهبی، شهری، اجتماعی و اقتصادی مردم طی قرن‌ها هستند.
مسجد جامع بم یکی از مهم‌ترین بناهای مذهبی این شهر است. این مسجد دارای شبستان‌های ستون‌دار، محراب مزین به گچ‌بری و حیاط مرکزی است. معماری آن ترکیبی از سبک دوره‌های سلجوقی، صفوی و قاجار است که در بازسازی‌های مختلف صورت گرفته‌اند. مسجد جامع در بافت قدیمی شهر و در نزدیکی بازار قرار داشته و نقش مرکزی در زندگی مذهبی مردم ایفا می‌کرده است.
بازار سنتی بم با ساختار خطی و حجره‌های خشتی در امتداد مسیر اصلی بافت شکل گرفته است. این بازار به چند راسته اصلی تقسیم می‌شد که هرکدام به اصناف مختلف تعلق داشت. معماری بازار شامل سقف‌های گنبدی و هشتی‌ها بوده و فضاهای مهمی همچون کاروانسراها و تیمچه‌ها در اطراف آن قرار داشته‌اند. بازار قدیم بم در فهرست آثار ملی ثبت شده و یکی از عناصر مهم زندگی شهری سنتی بم است.
خانه سیستانی یکی از معروف‌ترین خانه‌های خشتی بافت تاریخی بم است که در داخل ارگ قرار دارد. این خانه از نمونه‌های برجسته معماری مسکونی دوره قاجار است و شامل فضاهایی مانند حیاط مرکزی، اتاق‌های سه‌دری و پنج‌دری، مطبخ، انبار و پشت‌بام‌های مناسب برای تابستان است. این خانه نمونه‌ای کامل از زندگی سنتی در یک بافت خشتی محسوب می‌شود.
بافت تاریخی شهر بم، به‌عنوان یکی از گنجینه‌های مهم معماری خشتی ایران، دارای ارزش‌های بی‌نظیری در حوزه‌های معماری، شهرسازی، فرهنگی و تاریخی است. وجود ارگ بم به‌عنوان بزرگ‌ترین سازه خشتی جهان، باغ‌شهرهای سنتی، قنات‌های تاریخی و بناهای متعدد ثبت‌ملی باعث شده این شهر به یکی از شناخته‌شده‌ترین مقاصد فرهنگی و گردشگری ایران تبدیل شود. ارگ، بازار، مساجد، قلعه‌ها و خانه‌های قدیمی همگی بخش‌هایی از تاریخ زنده این شهر هستند که طی قرن‌ها شکل گرفته‌اند و هویت منحصربه‌فردی را به بم بخشیده‌اند.

• درگاه اینترنتی شهرداری بم http://bam.ir
• درگاه اینترنتی میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان کرمان https://miras.kr.ir