نجفآباد
نجفآباد، شهری در غرب استان اصفهان، دارای بافت تاریخی ارزشمندی است که بازگوکننده قصه شکلگیری شهری برنامهریزیشده در دوره صفویه است. این بافت که به صورت حلقهای حول یک میدان مرکزی شکل گرفته، نمونهای کمنظیر از شهرسازی ایرانی-اسلامی است که تا به امروز هویت اصلی خود را حفظ کرده است. این بافت بر خلاف بسیاری از شهرهای تاریخی ایران که به صورت ارگانیک رشد کردهاند، از ابتدا با طرحی منظم و هندسی طراحی شده و بر محور یک میدان مرکزی مربعشکل به نام “میدان شهرداری” یا “میدان کهنه” استوار شده است. این ویژگی، شهر را در زمره نخستین شهرهای برنامهریزیشده ایران قرار میدهد.
شهر نجفآباد در دوره شاه عباس صفوی و در پی وقوع قحطی بزرگ در اصفهان پایهگذاری شد. بر اساس اسناد تاریخی، شاه عباس با استفاده از اموال شخصی خود، اقدام به خرید زمینهای وسیعی در این منطقه کرد و دستور داد شهری جدید با شبکهای منظم و کارآمد احداث شود. وجه تسمیه نجفآباد به این دلیل است که درآمد حاصل از این شهر وقف آستان مقدس علوی در نجف شد.
شالوده اصلی بافت تاریخی نجفآباد این میدان در مرکز شهر قرار دارد و چهار خیابان اصلی به صورت شعاعی از آن منشعب میشوند. این خیابانها خود به کوچههای کوچکتری تقسیم میشوند که کل شهر را پوشش میدهند.
بناهای تاریخی نجفآباد نشاندهنده تلفیق سبکهای مختلف معماری از جمله اصفهانی، قاجاری و محلی است. این تنوع سبکی، بر غنای بصری و تاریخی شهر افزوده است.
از جمله بناهای شاخص تاریخی این شهر مسجد جامع نجفآباد است واز نخستین بناهای ساخته شده در شهر است. دیگر آثار شامل بازار تاریخی نجفآباد که به صورت خطی و در امتداد یکی از محورهای اصلی شهر طراحی شده و شامل راستههای متعدد، کاروانسراها، چهارسوق و تیمچههای متعدد است، حمامهای تاریخی خان و پنجعلی ، کاروانسراهای شهر است.
خانههای سنتی نجفآباد نمونهای ازمعماری بومی با توجه به اقلیم نیمهخشک هستند. خانههایی مانند خانه حاجیکاظم، خانه محمدی، خانه شریفی و خانه یوسفیاز نمونههای شاخص خانههای تاریخی نجفآباد هستند که هنوز بخشهایی از آنها قابل مشاهده و مرمت شدهاند شهر نجفآباد توسط یکی از طولانیترین قناتهای ایران آبیاری میشده است. این قنات با نام “قنات نجفآباد” شناخته میشود و بیش از ۵۰ کیلومتر طول دارد. سیستم پیچیده تقسیم آب این قنات که به “طومار نجفآباد” معروف است، نمونهای بینظیر از مدیریت آب در تاریخ ایران به شمار میرود.
همچنین در سراسر بافت تاریخی نجفآباد، آبانبارهای متعددی وجود دارد که هر کدام با معماری خاص خود، پاسخگوی نیاز آبی ساکنان محلههای مختلف بودهاند.
بافت تاریخی نجفآباد به عنوان یکی از ارزشمندترین میراث شهرسازی دوره صفویه، نه تنها از نظر تاریخی و معماری، بلکه به عنوان نمادی از نبوغ برنامهریزی شهری در ایران دوره اسلامی حائز اهمیت است. حفظ این میراث گرانبها، نیازمند توجه ویژه و عزم جدی دستاندرکاران میراث فرهنگی و مردم بومی منطقه است.
• درگاه اینترنتی شهرداری نجفآباد https://www.najafabad.ir
• درگاه اینترنتی میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان https://isfahan.mcth.ir
دیدگاه خود را ثبت کنید
تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟در گفتگو ها شرکت کنید.